Język polski

Standardy wymagań dla części wewnętrznej egzaminu maturalnego

Egzamin maturalny sprawdza wiadomości i umiejętności pozwalające zdającemu:

1. wykazać się znajomością:
   • wybranych do realizacji tematu tekstów kultury,
   • systemu języka i jego podsystemów oraz swoistych cech kodów różnych dziedzin sztuki,
   • zasad komunikacji językowej,
   • zasad estetyki, etyki i etykiety językowej,
   • w zależności od wybranego tematu - pojęć z poetyki, teorii literatury, językoznawstwa i różnych dziedzin sztuki,
   • kontekstów właściwych do interpretacji wybranych przez siebie tekstów kultury,
   • zależności między różnymi warstwami dzieła,
   • stosować posiadaną wiedzę, aby:
     • rozumieć wybrane teksty kultury,
     • rozumieć teksty nieliterackie na poziomie języka, struktury, treści (np. teksty krytyczne, literaturę fachową),
     • rozumieć funkcję kodu w różnych tekstach kultury,
     • porównywać teksty kultury, dokonywać przekładu intersemiotycznego,
     • rozpoznawać różnorodność form i funkcji komunikatów oraz dostrzegać ich aspekty etyczne, pragmatyczne i estetyczne,
     • rozpoznawać wartości w sztuce i w życiu,
     • rozpoznawać wielowarstwowość i heterogeniczność dziedzictwa kulturowego,
     • korygować własne błędy (językowe, merytoryczne, wszelkie przejęzyczenia),
     • rozumieć teksty ze słuchu (np. pytania, wypowiedzi, polecenia, odbierać i interpretować intonację głosu, gesty - odczytywać intencje nadawcy),
   • w odbiorze tekstów kultury wykazać się umiejętnością:
     • wykorzystywania analizy do interpretacji dzieł:
       • stosowania różnorodnych kontekstów,
       • stosowania fachowej terminologii,
       • wyboru metodologii,
     • w interpretowaniu tekstów integrowania wiedzy z różnych obszarów polonistyki szkolnej,
     • odróżniania własnych opinii i przeżyć od opinii autorytetów i przeżyć ponadindywidualnych,
   • wykazać się zastosowaniem wiadomości i umiejętności w planowaniu pracy i tworzeniu tekstów własnych, czyli:
     • organizować warsztat pracy (gromadzić materiał, sporządzać bibliografię, notatki i przypisy, przygotowywać materiał ilustracyjny, korzystać z literatury fachowej, korzystać z różnych rodzajów i technik gromadzenia i przekazywania informacji: dokumentów, leksykonów, encyklopedii, baz danych, nagrań różnego typu, internetu, sporządzać bazy danych, korzystać z zapisu komputerowego i sporządzać taki zapis, sporządzać nagrania audio i wideo),
     • posługiwać się sprawnie poprawną polszczyzną, przestrzegając zasad ortoepii i ortofonii,
     • redagować wypowiedź w sposób zamierzony, przestrzegając treściowych i formalnych zasad organizacji tekstu,
     • streszczać, parafrazować, cytować (powoływać się na cudze opinie), komentować,
     • formułować hipotezy, planować ich rozwiązywanie, dobierać argumenty i je hierarchizować, selekcjonować materiał i porządkować go, porównywać, syntetyzować (scalać zebrane informacje w problemowe całości), wnioskować,
     • formułować sądy na temat rozpoznawanych wartości i uzasadniać je,
     • prezentować własne przeżycia wynikające z kontaktów ze sztuką,
     • stosować środki retoryczne,
     • uczestniczyć w różnych sytuacjach komunikacyjnych, np. wygłaszanie mowy, referatu, autoprezentacja, wystąpienie publiczne, uczestniczenie w dialogu, dyskusji, obrona własnego stanowiska.

Spis lektur obowiązkowych na maturze z języka polskiego

Poziom podstawowy

1. Literatura polska
   • Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej
   • Jan Kochanowski – fraszki, pieśni i treny (wybór)
   • Jan Andrzej Morsztyn – wybór wierszy
   • Daniel Naborowski – wybór wierszy
   • Wacław Potocki – wybór wierszy
   • Ignacy Krasicki – bajki, satyry (wybór), Hymn do miłości ojczyzny
   • Adam Mickiewicz – Romantyczność
   • Adam Mickiewicz – Pan Tadeusz
   • Adam Mickiewicz – Dziady cz. III
   • Juliusz Słowacki – Kordian: akt I, akt II, akt III sc. 5 i 6
   • Zygmunt Krasiński – Nie-Boska komedia: część I, część III (scena w obozie rewolucji), część IV (scena w obozie arystokracji i scena finałowa)
   • Adam Mickiewicz – wybór wierszy
   • Juliusz Słowacki – wybór wierszy
   • Cyprian Kamil Norwid – wybór wierszy
   • Bolesław Prus – Lalka
   • Eliza Orzeszkowa Nad Niemnem – fragmenty z tomu III: rozmowa Andrzejowej Korczyńskiej z synem, rozmowa Benedykta Korczyńskiego z synem
   • Eliza Orzeszkowa – Gloria victis
   • Maria Konopnicka – Mendel Gdański
   • Bolesław Prus – Kamizelka
   • Henryk Sienkiewicz – Potop
   • Kazimierz Przerwa-Tetmajer – wybór wierszy
   • Jan Kasprowicz – wybór wierszy
   • Leopold Staff – wybór wierszy z różnych epok
   • Stanisław Wyspiański – Wesele
   • Władysław Stanisław Reymont – Chłopi (t. I)
   • Stefan Żeromski – Ludzie bezdomni
   • Stefan Żeromski – Przedwiośnie
   • Witold Gombrowicz – Ferdydurke – rozdz. II, III, VI, VII, VIII, IX, X, XII, XIV
   • Zofia Nałkowska – Granica
   • Tadeusz Borowski – Pożegnanie z Marią (Pożegnanie z Marią, U nas, w Auschwitzu ..., Proszę państwa do gazu, Bitwa pod Grunwaldem)
   • Gustaw Herling-Grudziński – Inny świat
   • Bolesław Leśmian – wybór wierszy
   • Julian Tuwim – wybór wierszy
   • Maria Pawlikowska-Jasnorzewska – wybór wierszy
   • Czesław Miłosz – wybór wierszy
   • Krzysztof Kamil Baczyński – wybór wierszy
   • Tadeusz Różewicz – wybór wierszy
   • Zbigniew Herbert – wybór wierszy
   • Miron Białoszewski – wybór wierszy
   • Wisława Szymborska – wybór wierszy
   • Stanisław Barańczak – wybór wierszy
   • Jan Twardowski – wybór wierszy
   • Sławomir Mrożek – Tango
   • Hanna Krall – Zdążyć przed Panem Bogiem
2. Literatura powszechna
   • Sofokles – Król Edyp
   • Horacy – wybór pieśni
   • William Szekspir – Makbet
   • Molier – Świętoszek
   • Jan Wolfgang Goethe – Cierpienia młodego Wertera
   • Fiodor Dostojewski – Zbrodnia i kara
   • Joseph Conrad – Jądro ciemności
   • Albert Camus – Dżuma

Wymagana jest także znajomość kontekstów biblijnych, antycznych i innych.

Poziom rozszerzony

Jak na poziomie podstawowym, a ponadto:

1. Literatura polska
   • Jan Kochanowski Treny
   • Juliusz Słowacki Kordian
   • Witold Gombrowicz Trans-Atlantyk
   • Maria Kuncewiczowa Cudzoziemka
   • Stanisław Ignacy Witkiewicz Szewcy
2. Literatura powszechna:
   • Dante Boska Komedia – fragmenty Piekła
   • Jan Wolfgang Goethe Faust – część I: fragmenty sceny w pracowni (rozmyślania Fausta o sobie i swoim życiu, rozmowa z Mefistofelesem)
   • Franz Kafka Proces
   • Michaił Bułhakow Mistrz i Małgorzata

Tematy na poziomie rozszerzonym będą zobowiązywać do analizy i interpretacji utworów spoza wyżej wymienionych. Utwory te będą jednak utrzymane w znanej uczniom poetyce lub konwencji.

źródło: CKE